ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

            Στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (1823) συζητήθηκε και η προγραμματική διακήρυξη για την εκπαίδευση. Με τον ερχομό του κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, στις αρχές του 1828, η προσπάθεια για την όλη εκπαίδευση εντείνεται αγωνιώντας και πασχίζοντας να ιδρυθούν εκπαιδευτήρια νεολαίας σε όλη την επαρχία.

            Το ποθούμενο ήρθε στην Αμφιλοχία μετά την πτώση του Μακρυνόρους και την απομάκρυνση των Τουρκαλβανών από το Κάστρο του Καρβασαρά (παλαιότερη ονομασία της Αμφιλοχίας) στις 26 Μαρτίου 1829.

            Αρχικά, ίσως να λειτούργησε κάποιο υποτυπώδους μορφής σχολείο σαν εκείνα, που συστήνονταν με πρωτοβουλία των πολιτών. Δηλαδή, ερχόμενοι σε ιδιωτική συμφωνία με κάποιον γραμματιζούμενο, στον οποίο πήγαιναν τα παιδιά για εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης. Μέχρι πότε επικράτησε η εν λόγω μέθοδος εκπαίδευσης στην περιοχή, δεν είναι ακριβώς γνωστό.

 

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

            Πάντως, τη χρονιά 1844 συστάθηκε το πρώτο Δημοτικό Σχολείο, καλούμενο ως σχολείο Γ΄ τάξεως, βάσει πληθυσμού, με διδασκαλική μέθοδο την αλληλοδιδακτική και έναν δάσκαλο (Σπ. Μπούα), τον “δημοδιδάσκαλο”. Το Δημοτικό Σχολείο από τη σύστασή του έως και το 1908 στεγαζόταν σε ενοικιαζόμενα κτήρια με συχνές μετακινήσεις ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που φιλοξενούνταν σε ναούς.

            Στην Αμφιλοχία, συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκε ο γυναικωνίτης του Αγίου Αθανασίου για τον σκοπό αυτό και ιδιαίτερα κατά τον πόλεμο του 1940, καθώς το Δημοτικό Σχολείο είχε μετατραπεί εκτάκτως σε νοσοκομείο.

            Αργότερα, κατά την επταετία 1848-1854 παρουσιάζεται μια θλιβερή εικόνα για την πρωτεύουσα του Βάλτου. Πολλοί δάσκαλοι εναλλάχτηκαν και πολλά προβλήματα προέκυψαν. Το σχολείο έμενε κλειστό και οι νέοι περιφέρονταν άσκοπα. Πολλές προσπάθειες και πολλά αιτήματα επανασύστασης δεν ευδοκίμησαν. Ωστόσο, το 1859 διορίζεται και πάλι δημοδιδάσκαλος, ο Θ. Παπαφώτης και μέχρι το 1866 δεν υπάρχει καμία αναφορά για το Δημοτικό Σχολείο του Καρβασαρά. Από τότε και ως το 1909 τα πρόσωπα έρχονται και παρέρχονται.

            Ωστόσο, άξιο αναφοράς για την εποχή είναι, ότι λειτουργεί στον Καρβασαρά, σχεδόν από το 1860, σχολείο κορασίων, με πρώτη δασκάλα την Ερ. Μακρυνιώτου.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (ΣΧΟΛΑΡΧΕΙΟΝ)

            Στις 2/3/1843 το επαρχιακό Συμβούλιο Βάλτου γνωμοδότησε στον αρμόδιο υπουργό τη σύσταση Ελληνικού Σχολείου (Σχολαρχείου) με τον αναγκαίο διδάσκαλου αυτού, όμως, η απάντηση ήταν αρνητική, για να συσταθεί τελικά στις 31/12/1846. Με τον οργανικό νόμο η Μέση Εκπαίδευση περιελάμβανε δύο κύκλους: α) το τριτάξιο Ελληνικό Σχολείο και 2) το τετρατάξιο Γυμνάσιο.

            Στο Ελληνικό Σχολείο εγγράφονταν μαθητές, οι οποίοι είχαν ολοκληρώσει την Τετάρτη τάξη του Δημοτικού Σχολείου και στο Γυμνάσιο εισάγονταν με εξετάσεις οι απόφοιτοι του Ελληνικού Σχολείου.

            Στην Αμφιλοχία, το Ελληνικό Σχολείο πρωτολειτούργησε με την έναρξη του σχολικού έτους 1847-1848 παρουσιάζοντας αδιάσπαστη λειτουργική ενότητα μέχρι και το 1929, χρονιά που καταργήθηκε αυτή η βαθμίδα λόγω αναδιοργάνωσης της εκπαίδευσης. Μάλιστα, το 1872 αναβαθμίστηκε και σε σχολείο Γ΄ τάξεως, βάσει πληθυσμού της περιοχής, φιλοξενώντας μαθητές όχι μόνον από το Βάλτο, αλλά και από τις γύρω περιοχές.

            Η κατάργηση του 1929 το μετέτρεψε σε Ημιγυμνάσιο αλλάζοντας και τη σφραγίδα από “ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΣΧΟΛΕΙΟΝ ΕΝ ΚΑΡΒΑΣΑΡΑ” σε “ΗΜΙΓΥΜΝΑΣΙΟΝ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ”.

            Στα Ελληνικά Σχολεία τότε, κάθε τάξη είχε τον δάσκαλό της και εκείνος της ανώτερης τάξης καλούνταν Σχολάρχης. Πολλά πρόσωπα ήρθαν στον Καρβασαρά ως διορισμένοι εκπαιδευτικοί αλλά υπήρχαν και οι ντόπιοι, όπως ο Σχολάρχης Δημήτριος Ν. Οικονόμου και οι ελληνοδιδάσκαλοι Χαράλαμπος Μωραΐτης και ο Βασίλειος Τσικνιάς. Κάποιοι δε ελληνοδιδάσκαλοι και σχολάρχες ήταν και κληρικοί, όπως ο αρχιμανδρίτης Ευγένιος Ρωμανός και ο ιερομόναχος Μακάριος Θ. Παγώνης. Κατά την τελευταία περίοδο λειτουργίας του, από το 1924 έως και το 1929, τα ηνία αναλαμβάνει ως Σχολάρχης, ο Αμφιλοχιώτης Θεόδωρος Παπακωνσταντίνου.

            Όπως, λοιπόν, προαναφέρθηκε, το 1929 υπήρξε η χρονιά αναδιοργάνωσης της εκπαίδευσης. Το Δημοτικό Σχολείο γίνεται υποχρεωτικά εξατάξιο, εισάγεται η δημοτική γλώσσα, δίνεται βαρύτητα στην τεχνική και επαγγελματική κατεύθυνση της εκπαίδευσης, αντιθέτως με τη μέχρι τότε θεωρητική και κλασικιστική της πορεία και, έτσι, καταργείται η βαθμίδα του Ελληνικού Σχολείου (Σχολαρχείου) και το Γυμνάσιο γίνεται εξατάξιο. Στις μικρές πόλεις, όπως η Αμφιλοχία, τα Σχολαρχεία αντικατέστησαν τα Ημιγυμνάσια, τα οποία διέθεταν μόνο δύο τάξεις, την Α΄ και την Β΄.

 

Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΗΜΙΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΕ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

            Το σχολικό έτος 1929-1930, που λειτουργεί το Ημιγυμνάσιο, εγγράφονται μόνο 56 μαθητές, γιατί πολλοί εγγράφονται σε Γυμνάσια του Αγρινίου και της Άρτας, οι οποίοι επιθυμούν να παρακολουθήσουν μαθήματα από τη Γ΄ και μετά τάξη. Διευθυντής ως το 1939 αναλαμβάνει ο Αγησίλαος Παρτσάλης.

            Στη δικτατορία ιδρύεται οκτατάξιο Γυμνάσιο με τις δύο πρώτες τάξεις ως “προγυμνασιακές”, όμως, δε λειτουργεί ποτέ και μετατρέπεται σε Γεωργική Σχολή.

            Στην περίοδο της Κατοχής, ο καθηγητής Χρήστος Φαρδέλας προτρέπει τον Βελησσάρη Τρομπούκη να πιέσει τον Αμφιλοχιώτη φίλο του και υπουργό Βασιλάκη Καραπάνο για την ίδρυση Γυμνασίου στην Αμφιλοχία. Η ίδρυση του Γυμνασίου Αμφιλοχίας είναι πια πραγματικότητα και στεγάζεται στο παλιό αρχοντικό του Στάικου, εκεί δηλαδή, όπου για μεγάλο χρονικό διάστημα στεγαζόταν και το Σχολαρχείο.

            Κατά τη Μεταπολίτευση, παρουσιάστηκε εμπλοκή ως προς την εγκυρότητα του νομοθετικού διατάγματος, με το οποίο είχε ιδρυθεί το Γυμνάσιο και ακυρώθηκε. Ωστόσο, τον Μάρτιο του 1945 ο υπουργός Στυλιανός Χούτας πληροφορείται από τον Καραπάνο την ύπαρξη του σχετικού διατάγματος και τελικά εκδίδεται και δημοσιεύεται στο υπ’ αριθm. 185 της 15/7/1945 Φ.Ε.Κ. Απόφαση του υπουργικού συμβουλίου σχετικά με τη διατήρηση (ουσιαστικά ίδρυση) του Γυμνασίου Αμφιλοχίας. Τότε έστειλαν και τα πρώτα συμπτυσσόμενα θρανία και τα υπόλοιπα σχολικά όργανα για το ιδρυθέν Γυμνάσιο, το οποίο στεγαζόταν στην οικία του Κ. Κατσικοκέρη.

            Οι μαθητές αυξήθηκαν και το νέο σχολείο ήταν το μοναδικό σχολείο σε όλο τον Βάλτο, οπότε φιλοξενεί μαθητές ακόμα και από κοντινά χωριά του Ξηρόμερου. Ο χώρος πλέον δεν επαρκεί και αναζητείται νέος. Ο Αμφιλοχιώτης υπουργός Γεώργιος Στράτος με τη συμβολή ξανά του Στυλιανού Χούτα αλλά και του Στυλιανού Γονατά συναινεί στην επισκευή της παλιάς και κατερειπωμένης πυριτιδαποθήκης, ώστε να λειτουργήσει εκεί το Γυμνάσιο Αμφιλοχίας. Η παραχώρηση έγινε. Οι διορθώσεις και οι μετατροπές κράτησαν γύρω στα δύο έτη και το φθινόπωρο του 1949 οι μαθητές μεταφέρθηκαν στο νέο τους σχολείο. Από τότε μέχρι και σήμερα το Γυμνάσιο Αμφιλοχίας λειτουργεί στον αυτό χώρο.

 

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ

Ημιγυμνάσιο

Σχολικό έτος	Αριθμός μαθητών
1929-1930	52
1930-1931	40
1931-1932	41
1932-1933	41
1933-1934	51
1934-1935	53
1935-1936	54
1936-1937	40
1937-1938	30
1938-1939	40
1939-1940	21

 

            Μέχρι και το σχολικό έτος 1901-1902, από τις χιλιάδες των μαθητών που εγγράφονται στα σχολεία της πόλης δεν καταχωρείται ούτε ένα όνομα κοριτσιού και, μολονότι με την πάροδο των χρόνων εγγράφονται αρκετά, η αναλογία δεν παρουσιάζεται καθόλου ενθαρρυντική. Συγκεκριμένα, από το 1905 έως και το 1940 σε σύνολο 2067 μαθητών, οι μαθήτριες ανέρχονται στις 132 συμπεριλαμβανομένων αυτών, που για εργασιακούς λόγους ήρθαν οι γονείς των στην Αμφιλοχία και μόνο ελάχιστες θα λάβουν απολυτήριο.

            Γενικά, η πλειονότητα του μαθητικού πληθυσμού προέρχεται από τον Καρβασαρά, το Βάλτο και το Ξηρόμερο. Όσοι αποφοιτούσαν, προκειμένου να συνεχίσουν στο Γυμνάσιο, πήγαιναν σε Άρτα, Αγρίνιο, Πρέβεζα και Αθήνα. Αυτό απαιτούσε χρήματα, οπότε και ελάχιστοι συνέχιζαν την εκπαίδευσή τους στις ανώτερες σπουδές. Όσοι παρέμεναν, επιχειρούσαν να βρουν εργασία ως γραμματείς ή υποδιδάσκαλοι. Και, παρ’ όλο που τα χρόνια ήταν δύσκολα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που κατόρθωσαν και διακρίθηκαν στους τομείς τους, ως γιατροί, στρατιωτικοί, νομικοί, συμβολαιογράφοι, πολιτικοί, κληρικοί και φυσικά εκπαιδευτικοί, όπως οι Θεόδωρος Παπακωνσταντίνου, Γεώργιος Οικονόμου, Βασίλειος Τσικνιάς, Χαράλαμπος Μωραΐτης, Βασίλης Αναγνωστόπουλος, Γεώργιος Κονδύλης, Κωνσταντίνος Σουλτάνης, Σπύρος Δημητρίου, Σωτήρης Μπουγάνης, Αλέξανδρος Τέλωνας, Βασίλειος Αλέστας, Δήμητρα Λούντζη-Τέλωνα, Αθανάσιος Αρκουμάνης, Δήμητρα Καψάλη και Σπύρος Κόντος.

 

Πηγή: Τέλωνας Ν. (2017). Ταξίδι σε χρόνια λησμονημένα. Αμφιλοχία (Καρβασαράς) 1829-1944 (Τόμος Α΄). Αμφιλοχία: Δημοτική Βιβλιοθήκη Αμφιλοχίας “Π. Κόκκαλης”.